Đầu tháng 2,Elon Musk cho biết đã hợp nhất hai công ty của mình là SpaceX và xAI. Điều này đồng nghĩa công ty phóng vệ tinh đặt mục tiêu chinh phục Mặt Trăng,sao Hỏa; dịch vụ viễn thông Starlink với 9.000 vệ tinh phủ khắp hành tinh đang sinh lời; mạng xã hội X (trước đây là Twitter); cùng các trung tâm AI với công cụ Grok sẽ cùng hoạt động dưới một mái nhà.

Quyết định hợp nhất cũng tạo ra doanh nghiệp chưa niêm yết giá trị nhất thế giới,với 1.250 tỷ USD,theo Bloomberg. Quy mô này phù hợp với định giá trước đó của cả hai. Tháng 12/2025,SpaceX cho biết sẽ cho phép nhân viên bán cổ phần theo mức định giá công ty 800 tỷ USD. Mới tháng 1,xAI thông báo huy động được 20 tỷ USD,đưa định giá lên hơn 230 tỷ USD.

"SpaceX đã mua lại xAI để hình thành cỗ máy đổi mới tích hợp theo chiều dọc tham vọng nhất trên (và ngoài) Trái Đất,với AI,tên lửa,Internet vệ tinh,liên lạc trực tiếp tới thiết bị di động và nền tảng thông tin thời gian thực cũng như tự do ngôn luận hàng đầu thế giới",Musk tuyên bố hôm 2/2.

Tỷ phú Elon Musk tại một sự kiện ở bang Texas,Mỹ,ngày 10/2/2022. Ảnh: AFP

Giải thích thêm quyết định hợp nhất,tỷ phú Elon Musk nêu tham vọng dùng công nghệ vũ trụ đưa trí tuệ nhân tạo (AI) phát triển lên một tầm cao mới. Theo ông,nhu cầu điện toàn cầu cho AI không thể được đáp ứng bằng các giải pháp trên mặt đất,kể cả trong ngắn hạn,nếu không gây tổn hại đến cộng đồng và môi trường.

"Theo ước tính của tôi,trong vòng hai đến ba năm,cách rẻ nhất để tạo ra năng lực tính toán AI sẽ là ở ngoài không gian",ông nhận định.

Cụ thể,lợi thế của không gian là nguồn năng lượng mặt trời liên tục với cường độ cao hơn so với trên Trái Đất,trong môi trường gần mức không độ tuyệt đối. Gần đây,SpaceX đã đề nghị Ủy ban Truyền thông Liên bang Mỹ (FCC) cấp phép phóng tới "một triệu" vệ tinh trong khuôn khổ dự án "trung tâm dữ liệu quỹ đạo".

Hiện lượng truy cập vào chatbot Grok của xAI vẫn tăng đều,nhưng chỉ chiếm khoảng 3,4% lưu lượng chatbot AI tạo sinh toàn cầu,so với 64,5% của ChatGPT và 21,5% của Gemini (Google),theo dữ liệu đến tháng 1 của Similarweb. Do đó,đưa các hệ thống AI ra ngoài không gian là ý tưởng để xAI bắt kịp OpenAI,Anthropic và Alphabet,theo Musk.

Hôm 11/2,một đợt tái tổ chức xAI đã được công bố,sau khi vài nhân sự đồng sáng lập của công ty ba năm tuổi này rời đi. Hiện chỉ còn một nửa trong số 12 đồng sáng lập ở lại. Viết trên X,Musk cho biết xAI cần được sắp xếp lại để hoạt động hiệu quả hơn. "Và đương nhiên,khi điều đó xảy ra,sẽ có những người phù hợp hơn với giai đoạn khởi đầu,nhưng không còn phù hợp ở giai đoạn sau",ông nói.

Tại cuộc họp toàn công ty mới đây,Musk phác thảo kế hoạch xây dựng doanh nghiệp AI toàn diện,cạnh tranh trong các lĩnh vực mô hình ngôn ngữ lớn,hệ thống tạo ảnh và video,công cụ lập trình. Trong đó,lập trình là lĩnh vực ưu tiên.

Tỷ phú kỳ vọng Grok Code sẽ đạt trình độ "hàng đầu thế giới" trong vòng hai đến ba tháng,trong bối cảnh OpenAI và Anthropic đều đang đầu tư mạnh nhờ nhu cầu cao. "Có thể ngay cuối năm nay,mọi thứ sẽ thay đổi đến mức bạn thậm chí không cần tự viết mã nữa. AI sẽ trực tiếp tạo ra mã nhị phân",ông nói.

Để hiện thực hóa tham vọng,công ty hợp nhất SpaceX và xAI đang đẩy mạnh thu hút nhân tài. "Chúng tôi đang tuyển dụng và tìm kiếm những người thông minh,xuất sắc. Đây không phải nơi làm việc dễ dàng. Công việc rất vất vả,nhưng chúng tôi có tham vọng liên sao",ông nói.

Kế hoạch dài hạn của Musk là phóng các trung tâm dữ liệu lên quỹ đạo quy mô 100 - 200 gigawatt mỗi năm. Chúng dự kiến hoạt động trên quỹ đạo Trái Đất tầm thấp,liên lạc với nhau bằng công nghệ laser. SpaceX mô tả đây là bước đi đầu tiên hướng tới khả năng khai thác năng lượng Mặt Trời ở quy mô lớn hơn cho các hoạt động công nghệ trong tương lai.

Nhưng vẫn còn hoài nghi quanh lập luận và tham vọng của Musk với công ty tư nhân lớn nhất thế giới. Trang tin Electrek (Mỹ) cho rằng viễn cảnh AI đặt trong không gian sẽ mang lại lợi ích cho nhân loại "chỉ là chủ nghĩa tương lai kiểu Musk". Trong khi,bản chất là phi vụ "giải cứu" xAI.

SpaceX lãi 8 tỷ USD năm 2025 trên doanh thu khoảng 16 tỷ USD. Ngược lại,xAI rất cần tiền để bắt kịp cuộc đua AI,"đốt" 1 tỷ USD mỗi tháng,theo Bloomberg. "Hãy nói rõ điều đã xảy ra: Musk giải cứu xAI - lò đốt tiền đang tụt lại phía sau,cả với tư cách nền tảng mạng xã hội lẫn công ty AI",Electrek bình luận.

Năm 2016,Musk từng giải cứu SolarCity,khi để Tesla mua lại công ty năng lượng mặt trời do các anh em họ sáng lập với giá 2,6 tỷ USD. Năm nay,SpaceX đang hướng tới huy động tới 50 tỷ USD vào tháng 6,thời điểm sao Hỏa và sao Kim thẳng hàng - trùng với sinh nhật của Musk. Đây cũng được kỳ vọng là đợt IPO lớn nhất lịch sử,vượt kỷ lục 29 tỷ USD của tập đoàn dầu mỏ Saudi Aramco năm 2019.

Đến nay,thương vụ hình thành công ty tư nhân lớn nhất thế giới không khiến các nhà đầu tư của SpaceX hào hứng. Craig Moffett,nhà phân tích tại Moffett Nathanson,chỉ ra SpaceX có triển vọng lợi nhuận rõ ràng. "Ngược lại,xAI là đi sau thị trường đang chạy đua khốc liệt và đốt tiền chưa thấy điểm dừng",ông nói.

Ở góc nhìn khác,nhà phân tích Dan Ives của Wedbush Securities cho rằng xu hướng Elon Musk tổ chức lại các công ty của mình dưới một holding để quản lý gọn và hiệu quả hơn là điều dễ hiểu. Bởi lẽ,liên kết tài chính giữa chúng vốn đã nhiều và phức tạp. Ví dụ,SpaceX cũng từng đầu tư 2 tỷ USD vào xAI năm 2025 và Tesla cũng cam kết tương tự. Ngoài SpaceX thành lập năm 2002 và xAI ra đời giữa năm 2023,Musk hiện điều hành Tesla,Boring Company và Neuralink.

Phiên An (theo Reuters,Le Monde)